అనివార్య కారణాల వల్ల (పాస్‌పోర్ట్ పోవడం, వీసా రిజెక్ట్ అవ్వడం) ట్రిప్ క్యాన్సిల్ అయితే, 'నాన్-రిఫండబుల్' నిబంధన పేరుతో హోటళ్లు డబ్బులు ఎగ్గొట్టడం కుదరదని వినియోగదారుల ఫోరమ్ స్పష్టం చేసింది. ఇలాంటి క్లాజులు ఏకపక్షమని, సరైన ఆధారాలు (ఎఫ్ఐఆర్) సమర్పిస్తే కస్టమర్లకు పూర్తి రిఫండ్ వస్తుందని తాజా కోర్టు తీర్పులు రుజువు చేస్తున్నాయి.

విదేశీ ట్రిప్ ప్లాన్ చేసుకుని, అడ్వాన్సులు కూడా చెల్లించాక.. తీరా ప్రయాణానికి ముందు పాస్‌పోర్ట్ పోతే ఆ బాధ వర్ణనాతీతం. ప్రయాణం రద్దయిన బాధ ఒకవైపైతే.. 'మీరు బుక్ చేసుకున్నది నాన్-రిఫండబుల్ రూమ్, కాబట్టి డబ్బులు తిరిగి రావు' అని హోటల్ యాజమాన్యం చెప్పే మాటలు మరింత షాక్‌కు గురిచేస్తాయి. అచ్చం ఇలాంటి పరిస్థితినే ఎదుర్కొన్న ఓ జంట, న్యాయపోరాటం చేసి హోటల్ యాజమాన్యం మెడలు వంచింది. వినియోగదారుల ఫోరమ్ తీర్పుతో ఆ హోటల్ ఏకంగా రూ.1.25 లక్షలు రిఫండ్ చేయాల్సి వచ్చింది.

'ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' కథనం ప్రకారం.. ప్రయాణికులు తమ చేతుల్లో లేని, ఊహించని కారణాల వల్ల ట్రిప్ క్యాన్సిల్ చేసుకున్నప్పుడు.. 'నాన్-రిఫండబుల్' నిబంధనను సాకుగా చూపి సంస్థలు డబ్బులు ఎగ్గొట్టడం కుదరదని వినియోగదారుల కోర్టులు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. పాస్‌పోర్ట్ పోవడం అనేది కస్టమర్ ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసిన తప్పు కాదు, అది ఊహించని పరిణామం (Force Majeure). అలాంటి సమయంలో సేవలందించకుండానే పూర్తి డబ్బును జప్తు చేసుకోవడం 'అనుచిత వాణిజ్య పద్ధతి' (Unfair Trade Practice) కిందకు వస్తుందని కోర్టులు తేల్చి చెబుతున్నాయి.

కేస్ ఫైల్: కోర్టులు ఎవరి వైపు ఉన్నాయి?

ఇలాంటి కేసుల్లో కోర్టులు వినియోగదారుల పక్షానే నిలబడుతున్నాయని చెప్పడానికి తాజా తీర్పులే నిదర్శనం. విదేశాల్లో ఉద్యోగానికి వెళ్లే క్రమంలో వీసా రాకపోవడంతో ప్రయాణం రద్దు చేసుకున్న ఓ వ్యక్తికి రూ.2.33 లక్షలు చెల్లించాలని కోర్టు ఆదేశించినట్లు 'ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' రిపోర్ట్ చేసింది. అలాగే, రిఫండ్ ఇవ్వకుండా వేధించిన అమెజాన్‌కు సైతం రూ.15,000 జరిమానా పడింది. ఇవన్నీ ఒక్కటే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. నిబంధనల పేరుతో కస్టమర్ల జేబులు గుల్ల చేయడం ఇక కుదరదు. కోర్టులు ప్రతి నిబంధననూ నిశితంగా పరిశీలిస్తున్నాయి. ఆ ముద్ర వేస్తే ఇక జైలుకేనా: పాట్నా హైకోర్టు సంచలన తీర్పు.. ఏపీ, తెలంగాణ మీడియాకు షాక్ తప్పదా? అన్న కేసులో కూడా న్యాయస్థానాలు ఎంత కఠినంగా వ్యవహరించాయో మనం చూశాం.

వినియోగదారుల హక్కుల చట్టం (కన్స్యూమర్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్) ప్రకారం.. కస్టమర్లు చెల్లించిన డబ్బుకు తగిన సేవలు అందించకపోతే, దాన్ని లోపభూయిష్ట సేవగా పరిగణిస్తారు. హోటల్ రూమ్ అనేది ప్రయాణికుడు బస చేయడానికి అందించే సర్వీస్. పాస్‌పోర్ట్ పోవడం లేదా వీసా రాకపోవడం వల్ల అసలు దేశమే దాటలేని పరిస్థితిలో.. ఆ రూమ్‌ను వాడే అవకాశమే కస్టమర్‌కు ఉండదు. అప్పుడు ఆ గదిని వేరే వాళ్లకు అమ్ముకునే అవకాశం హోటల్‌కు ఉంటుంది. అయినా సరే, కస్టమర్ దగ్గర తీసుకున్న డబ్బును తిరిగి ఇవ్వకపోవడం అంటే.. ఒకే గదిపై రెండుసార్లు లాభం పొందడమేనని న్యాయ నిపుణులు విశ్లేషిస్తున్నారు.

ఈ చట్టపరమైన తీర్పుల వెనుక ఉన్న అసలు కోణాన్ని ఇండియా హెరాల్డ్ విశ్లేషిస్తోంది. 'నాన్-రిఫండబుల్' అనేది కంపెనీలు తమను తాము రక్షించుకోవడానికి రాసుకున్న ఏకపక్ష ఒప్పందం. చట్టం దృష్టిలో అదేమీ శిలాశాసనం కాదు. చాలామంది ప్రయాణికులు యాప్స్‌లో బుక్ చేసేటప్పుడు ఆ కండిషన్స్ చూసి భయపడిపోతారు. కానీ వాస్తవానికి, కస్టమర్ నిర్లక్ష్యం లేకుండా, సరైన ఆధారాలతో (పోలీస్ ఎఫ్ఐఆర్ కాపీ, వీసా రిజెక్షన్ లెటర్) పరిస్థితిని వివరిస్తే, ఆ 'నాన్-రిఫండబుల్' క్లాజ్‌ చెల్లదని కోర్టులు ప్రకటిస్తాయి. ఇలాంటి కేసుల్లో సంస్థల అసలు టార్గెట్ ఒక్కటే.. వంద మందిలో 99 మంది కోర్టుల దాకా రారులే అన్న ధీమానే. ఆ ఒక్క శాతం మంది మాత్రమే ఇలా న్యాయపోరాటం చేసి తమ డబ్బును రాబట్టుకుంటున్నారు.

సాక్ష్యాలు లేకపోతే కోర్టులూ నమ్మవు

అయితే ఇక్కడ ప్రయాణికులు గుర్తుంచుకోవాల్సిన మరో ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. కోర్టులు ప్రతి దావాను గుడ్డిగా నమ్మవు. సాక్ష్యాలు ఉంటేనే నష్టపరిహారం అందుతుంది. బస్సులో బ్యాగ్ పోగొట్టుకున్న ఒక ప్రయాణికుడికి రూ.10,000 పరిహారం ఇప్పించిన కోర్టు.. అదే బ్యాగ్‌లో రూ.1.25 లక్షల విలువైన ఆభరణాలు ఉన్నాయన్న అతని వాదనను మాత్రం తిరస్కరించిందని 'ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' పేర్కొంది. కారణం.. ఆభరణాలు ఉన్నాయనడానికి ఎలాంటి ఆధారాలు లేకపోవడమే. అంటే, చట్టం మీ హక్కులను కాపాడుతుంది.. కానీ మీరు సరైన ఆధారాలు చూపించినప్పుడు మాత్రమే.

కాబట్టి, నెక్స్ట్ టైమ్ మీరు ఏదైనా ట్రిప్ ప్లాన్ చేసుకుని, అనివార్య కారణాల వల్ల క్యాన్సిల్ చేసుకోవాల్సి వస్తే.. హోటల్ వాళ్లు 'నాన్-రిఫండబుల్' అని చెప్పగానే నిరాశపడొద్దు. వెంటనే సంబంధిత అధికారులకు ఫిర్యాదు చేసి, సరైన ఆధారాలు (ఎఫ్ఐఆర్, అధికారిక ఈమెయిల్స్) సేకరించండి. మీ హక్కుల కోసం వినియోగదారుల ఫోరమ్‌ను ఆశ్రయించండి. న్యాయం మీ వైపు ఉంటే, ఏ కార్పొరేట్ సంస్థా మీ డబ్బును ఎగ్గొట్టలేదు.

Key Takeaways

• పాస్‌పోర్ట్ పోవడం, వీసా రిజెక్ట్ అవ్వడం లాంటి కారణాలతో ట్రిప్ క్యాన్సిల్ అయితే 'నాన్-రిఫండబుల్' క్లాజ్ చెల్లదని కోర్టులు స్పష్టం చేశాయి.
• కస్టమర్ తప్పు లేకుండా సర్వీస్ వాడుకోలేనప్పుడు పూర్తి డబ్బులు జప్తు చేయడం చట్టవిరుద్ధం.
• పోలీస్ ఎఫ్ఐఆర్ లేదా అధికారిక ధృవీకరణ పత్రాలు లేకుండా కోర్టులో పరిహారం పొందలేరు.
• వినియోగదారుల హక్కుల చట్టం ప్రకారం, సర్వీస్ అందించకుండా డబ్బులు ఉంచుకోవడం 'అనుచిత వాణిజ్య పద్ధతి' కిందకు వస్తుంది.

Frequently Asked Questions

నాన్-రిఫండబుల్ హోటల్ బుకింగ్ క్యాన్సిల్ అయితే డబ్బులు వస్తాయా?

సాధారణ కారణాలైతే రాకపోవచ్చు. కానీ పాస్‌పోర్ట్ పోవడం, వీసా రాకపోవడం లాంటి అనివార్య కారణాలైతే సరైన ఆధారాలు చూపి కోర్టు ద్వారా డబ్బులు తిరిగి పొందవచ్చు.

హోటల్ రిఫండ్ ఇవ్వనంటే ఏం చేయాలి?

ముందుగా హోటల్‌కు లిఖితపూర్వకంగా నోటీసు పంపాలి. అప్పటికీ స్పందించకపోతే, ఆధారాలతో (ఎఫ్ఐఆర్ కాపీ, ఈమెయిల్స్) వినియోగదారుల ఫోరమ్‌లో కేసు వేయొచ్చు.