తెలంగాణ-ఆంధ్రప్రదేశ్ సరిహద్దులోని నల్లమల-అమ్రాబాద్-శ్రీశైలం అటవీ కారిడార్ లీనియర్ ప్రాజెక్టులు, మైనింగ్ కార్యకలాపాల వల్ల ఛిన్నాభిన్నమవుతున్నట్టు NTCA నివేదికలు, పర్యావరణ సంస్థల అధ్యయనాలు పేర్కొంటున్నాయి. సహజ సంచార మార్గాలు తెగిపోవడంతో పులులు జనావాసాల్లోకి వస్తున్నాయి. రెండు రాష్ట్రాల అటవీశాఖల మధ్య ఉమ్మడి మానిటరింగ్ లేకపోవడం సమస్యను తీవ్రం చేస్తోందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ముఖ్యాంశాలు

• నల్లమల-అమ్రాబాద్ కారిడార్ ఛిన్నాభిన్నం — పులులు జనావాసాల్లోకి
• తెలంగాణ-ఏపీ అటవీశాఖల మధ్య ఉమ్మడి మానిటరింగ్ కొరత
• సరిహద్దు గ్రామాల్లో పరిహారం — రాష్ట్ర గందరగోళంలో నిలిచిపోతోంది

నల్లమల అడవుల మధ్యలో, రెండు రాష్ట్రాల మధ్య సరిహద్దు గీత గీయబడిన చోట — అక్కడ పులికి సరిహద్దు తెలియదు. కానీ ఆ పులి వచ్చే దారి మాత్రం మనుషులు తెగ్గొడుతున్నారు. ఇది కేవలం ఒక పులి కథ కాదు — రెండు రాష్ట్రాల మధ్య అటవీ పాలన ఎంతగా విచ్ఛిన్నమయిందో చెప్పే పాలనా వైఫల్యం కూడా.

తెలంగాణ-ఆంధ్రప్రదేశ్ సరిహద్దు అటవీ ప్రాంతాల్లో — ముఖ్యంగా నల్లమల, అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్, శ్రీశైలం అభయారణ్యం పరిసర ప్రాంతాల్లో — ఇటీవలి నెలల్లో పెద్దపులి కదలికలు గణనీయంగా పెరిగినట్టు రెండు రాష్ట్రాల అటవీశాఖ వర్గాలు పేర్కొంటున్నాయి. కెమెరా ట్రాప్‌ల్లో చిక్కిన చిత్రాలు, గ్రామస్తుల రిపోర్టులు, పశువుల మీద దాడి ఘటనలు — ఇవన్నీ ఒకే సంకేతాన్ని ఇస్తున్నాయి: పులి తన సహజ మార్గం నుంచి తప్పుకుంటోంది, ఎందుకంటే ఆ మార్గమే మూసుకుపోతోంది.

కారిడార్లు కాగితాల మీద ఉన్నాయి — భూమి మీద లేవు

నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) 2022లో ప్రచురించిన 'Status of Tigers, Co-predators and Prey in India' నివేదిక ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా 32 ప్రధాన టైగర్ కారిడార్లు గుర్తించబడ్డాయి — వాటిలో నల్లమల-శ్రీశైలం-అమ్రాబాద్ కారిడార్ కీలకమైనదిగా పేర్కొనబడింది. ఈ కారిడార్ తెలంగాణ-ఏపీ సరిహద్దును దాటుతుంది. కానీ ఈ మార్గంలో జాతీయ రహదారుల విస్తరణ, లీనియర్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ప్రాజెక్టులు, గ్రానైట్ క్వారీల కారణంగా అడవి ఛిన్నాభిన్నమవుతోందని Wildlife Institute of India (WII) 2023 కారిడార్ అసెస్‌మెంట్ అధ్యయనం హెచ్చరించింది.

NTCA ప్రచురించిన 'Status of Tigers 2022' (5వ సైకిల్ ఆల్ ఇండియా టైగర్ ఎస్టిమేషన్, జూలై 2023లో విడుదల) ప్రకారం భారతదేశంలో 3,682 పులులు నమోదయ్యాయి. అదే నివేదిక ఆధారంగా నల్లమల-అమ్రాబాద్ ల్యాండ్‌స్కేప్‌లో 20-25 పులులు ఉన్నట్టు అంచనా. WII అధ్యయనాల ప్రకారం ఒక్కో మగ పులి సంచార విస్తీర్ణం (home range) 60-100 చదరపు కిలోమీటర్ల వరకు ఉంటుంది. ఈ విస్తీర్ణంలో రోడ్లు, గ్రామాలు, క్వారీలు అడ్డుపడితే — పులి మనిషి ముంగిట్లోకి వస్తుంది. వస్తోంది.

రెండు రాష్ట్రాలు — రెండు ప్రపంచాలు

2014లో తెలంగాణ-ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన జరిగినప్పుడు అటవీ భూములు, రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ హద్దులు, వన్యప్రాణి విభాగాలు రెండుగా విడిపోయాయి. కానీ పులికి, ఏనుగుకి, చిరుతకి ఈ విభజన అర్థం కాదు. నల్లమల అటవీ ప్రాంతం జియోగ్రాఫికల్‌గా ఒకే ఎకోసిస్టమ్ — కానీ అడ్మినిస్ట్రేటివ్‌గా రెండు రాష్ట్రాల పరిధిలో ఉంది. అమ్రాబాద్ టైగర్ రిజర్వ్ తెలంగాణలో, శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ పెద్ద భాగం ఏపీలో — కానీ పులి ఈ రెండింటి మధ్య నిత్యం తిరుగుతుంది.

సమస్య ఏమిటంటే — రెండు రాష్ట్రాల అటవీశాఖలు విడివిడిగా పనిచేస్తున్నాయి. జాయింట్ పెట్రోలింగ్, ఉమ్మడి మానిటరింగ్ ప్రోటోకాల్, డేటా షేరింగ్ ఏవీ క్రమబద్ధంగా లేవని పర్యావరణ హక్కుల సంస్థలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఈ విషయంపై తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీశాఖ అధికారిక ప్రతినిధుల స్పందన కోసం ఇండియా హెరాల్డ్ ప్రయత్నించింది — ఈ కథనం ప్రచురణ సమయానికి ఇరు వైపుల నుంచి అధికారిక ప్రకటన అందలేదు.

సరిహద్దు గ్రామాల్లో భయం — పరిహారం అందని గాయం

సరిహద్దు ప్రాంతాల్లోని గ్రామాల్లో పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉంది. పశువులపై పులి దాడి జరిగితే — ఆ పశువు ఏ రాష్ట్ర పరిధిలో చనిపోయింది, రైతు ఏ రాష్ట్ర వాసి అనే ప్రశ్నల్లో పరిహారం ఆగిపోతోంది. నల్లమల సరిహద్దులోని ఆదివాసీ, గిరిజన గ్రామాల్లో ప్రజలు రాత్రిపూట బయటకు రావడానికి భయపడుతున్నారని స్థానిక మీడియా నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి.

కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ 2018లో జారీ చేసిన 'Advisory for Management of Human-Wildlife Conflict' మార్గదర్శకాల ప్రకారం ఒక పశువు మరణానికి రూ. 25,000 నుండి రూ. 1,00,000 వరకు పరిహారం నిర్ణయించబడింది (రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఈ మొత్తాన్ని పెంచవచ్చు). కానీ గ్రామస్తులు చెబుతున్న వాస్తవం వేరు: దరఖాస్తు చేసి నెలలు గడుస్తున్నా డబ్బు రాని కేసులు ఉన్నాయని స్థానిక మీడియా, పర్యావరణ సంస్థల ఫీల్డ్ రిపోర్టులు వెల్లడిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఏ అటవీ రేంజ్ పరిధి అనే గందరగోళం వల్ల ఫైళ్లు ఆగిపోతున్నాయి.

ఇన్‌సైడ్ టాక్

ఈ సమస్యను రాజకీయ కోణం నుంచి చూస్తే ఒక అసౌకర్యమైన అంశం తెరపైకి వస్తుందనే చర్చ పర్యావరణ వర్గాల్లో నడుస్తోంది. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ అటవీ కారిడార్ల రక్షణ ఓటు సమీకరణ అంశం కాదనే విశ్లేషణ పలు పర్యావరణ సంస్థలు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. లీనియర్ ప్రాజెక్టులు — రహదారులు, రైల్వే లైన్లు, ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్లు — ఇవి అభివృద్ధి చిహ్నాలుగా ఓట్లకు ప్రాతిపదికగా మారుతాయి కానీ అడవిని కాపాడడం ఎన్నికల ఎజెండాలో చోటు చేసుకోవడం లేదనే అభిప్రాయం పర్యావరణ వర్గాల్లో బలంగా ఉంది.

ప్రాజెక్ట్ టైగర్‌కు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏటా వందల కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయిస్తోంది — NTCA 2023-24 వార్షిక నివేదిక ప్రకారం ఆ ఏడాది రూ. 300 కోట్లకు పైగా కేటాయింపు జరిగింది. కానీ ఈ నిధులు రాష్ట్ర స్థాయిలో, ముఖ్యంగా సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఎంత ప్రభావవంతంగా వినియోగమవుతున్నాయనే ప్రశ్న పర్యావరణ హక్కుల సంస్థలు, CAG నివేదికలు పదేపదే లేవనెత్తుతున్నాయి. నల్లమల ప్రాంతంలో మైనింగ్ కార్యకలాపాలు కారిడార్‌ను దెబ్బతీస్తున్నాయనే ఆందోళన పలు పర్యావరణ సంస్థలు — ముఖ్యంగా Wildlife Protection Society of India (WPSI) ఫీల్డ్ సర్వేలలో — వ్యక్తం చేస్తున్నాయి; అయితే ఈ ఆరోపణలపై సంబంధిత అధికారుల అధికారిక ధృవీకరణ ఇంకా లభించలేదు.

సమన్వయం లేని సంరక్షణ — ఫలించని ప్రయత్నం

భారతదేశంలో అంతర్-రాష్ట్ర వన్యప్రాణి సమన్వయానికి ఒక మోడల్ ఉంది — కర్ణాటక-తమిళనాడు-కేరళ మధ్య ముదుమలై-బందీపూర్-వయనాడ్ ట్రై-స్టేట్ కారిడార్. అక్కడ మూడు రాష్ట్రాల అటవీశాఖలు ఉమ్మడిగా పెట్రోలింగ్ చేస్తాయి, డేటా షేర్ చేస్తాయి, సంక్షోభ సమయంలో కలిసి పనిచేస్తాయి. ఈ మోడల్‌ను తెలంగాణ-ఏపీ సరిహద్దుకు ఎందుకు అన్వయించలేదు?

దీనికి జవాబు — రాజకీయ ఇచ్ఛాశక్తి లోపం అని పర్యావరణ శాస్త్రవేత్తలు అభిప్రాయపడుతున్నారు. రెండు రాష్ట్రాల మధ్య నీటి వివాదాలు, ఆస్తుల పంపిణీ, విద్యుత్ సమస్యలు — ఈ పెద్ద సమస్యల నీడలో అటవీ సమన్వయం ఒక చిన్న అంశంగా మిగిలిపోతోంది. కానీ వాస్తవంలో ఇది చిన్న అంశం కాదు — ఇది జీవ వైవిధ్యానికి, గ్రామీణ జీవనానికి, ఆదివాసీ హక్కులకు నేరుగా ముడిపడిన సమస్య.

నిపుణులు సూచిస్తున్న నాలుగు చర్యలు

WII మరియు NTCA నిపుణ కమిటీల సిఫార్సుల ఆధారంగా నాలుగు కీలక చర్యలు స్పష్టంగా ఉన్నాయి: మొదటిది — రెండు రాష్ట్రాలు ఒక జాయింట్ టైగర్ మానిటరింగ్ ప్రోటోకాల్ ఏర్పాటు చేయాలి. రెండవది — సరిహద్దు కారిడార్లలో కొత్త లీనియర్ ప్రాజెక్టులకు ఇండిపెండెంట్ వైల్డ్‌లైఫ్ ఇంపాక్ట్ అసెస్‌మెంట్ తప్పనిసరి చేయాలి. మూడవది — సరిహద్దు గ్రామాలకు రాపిడ్ కంపెన్సేషన్ మెకానిజం — 72 గంటల్లో పరిహారం — అమలు చేయాలి. నాల్గవది — గ్రామస్తులను వన్యప్రాణి సంరక్షణలో భాగస్వాములుగా చేసే కమ్యూనిటీ-బేస్డ్ కన్జర్వేషన్ మోడల్ అవసరం.

ఈ సిఫార్సులేవీ కొత్తవి కావు — NTCA పలు సందర్భాల్లో ఇలాంటి సూచనలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు పంపింది. కానీ అమలు నామమాత్రంగా ఉందని పర్యావరణ వర్గాలు అంటున్నాయి.

ఇది కేవలం పులి కథ కాదు — గ్రామం కథ

ఈ కథలో అసలు ప్రమాదంలో ఉన్నది కేవలం పెద్దపులి కాదు. అడవి మీద ఆధారపడిన ఆదివాసీ, గిరిజన కుటుంబాలు — వాళ్ల జీవనోపాధి, వాళ్ల భద్రత, వాళ్ల భూమి హక్కులు. పులి జనావాసాల్లోకి వస్తే ప్రాణ నష్టం జరగవచ్చు — కానీ పులి రాకుండా అడవిని మొత్తం నాశనం చేస్తే, ఆ గ్రామాలకు నీరు లేదు, గాలి లేదు, భూమి లేదు. ఈ రెండు ముప్పుల మధ్య బ్యాలెన్స్ కుదర్చడమే అసలు సవాలు — ఆ సవాలును ఎదుర్కోవడానికి రెండు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఇప్పటివరకు ఎటువంటి ఉమ్మడి ప్రణాళిక లేదు.

WII పరిశోధకుల అంచనాల ప్రకారం రాబోయే వానాకాలంలో నల్లమల అటవీ ప్రాంతంలో ఆహార లభ్యత తగ్గుతూ ఆవాస విస్తీర్ణం కుంచించుకుపోవడంతో పులుల కదలికలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని సమాచారం. ఈ పరిస్థితిలో మానవ-వన్యప్రాణి సంఘర్షణ తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది. సరిహద్దు గ్రామాల్లో ప్రజల ఆగ్రహం పెరిగితే — పులిని చంపే ప్రమాదమూ ఉంది. అప్పుడు సంరక్షణ కూడా ఓడిపోతుంది.

చివరగా ఒక్క ప్రశ్న — తెలంగాణ-ఏపీ సరిహద్దులో ఒక పులి తిరుగుతోంది. ఆ పులికి రాష్ట్ర హద్దు తెలియదు. కానీ మన ప్రభుత్వాలకు ఆ పులి ఉందనైనా తెలుసా? అడవి ఎవరిదో తేల్చుకునే లోపల — ఆ గ్రామం ఎవరి బాధ్యతా కాకుండా ఉంటుందేమో — ఈ ప్రశ్నకు జవాబు చెప్పాల్సింది హైదరాబాద్, అమరావతి రెండూ కలిసే.

Key Takeaways

• నల్లమల-అమ్రాబాద్-శ్రీశైలం అటవీ కారిడార్ లీనియర్ ప్రాజెక్టులు, మైనింగ్ కార్యకలాపాల వల్ల ఛిన్నాభిన్నమవుతోందని WII 2023 అధ్యయనం పేర్కొంటోంది
• NTCA 2022 నివేదిక ప్రకారం భారతదేశంలో 3,682 పులులు ఉన్నాయి కానీ ఆవాస విస్తీర్ణం తగ్గుతోంది
• తెలంగాణ-ఏపీ అటవీశాఖల మధ్య జాయింట్ మానిటరింగ్, డేటా షేరింగ్ లేవని పర్యావరణ సంస్థలు ఆందోళన — ఇరు రాష్ట్రాల అధికారిక స్పందన అందలేదు
• సరిహద్దు గ్రామాల్లో పరిహారం రాష్ట్ర పరిధి గందరగోళంలో ఆగిపోతోందని స్థానిక నివేదికలు
• ముదుమలై-బందీపూర్-వయనాడ్ ట్రై-స్టేట్ మోడల్‌ను తెలంగాణ-ఏపీకి అన్వయించాలని నిపుణుల సిఫార్సు

Frequently Asked Questions

తెలంగాణ-ఏపీ సరిహద్దుల్లో పెద్దపులి ఎందుకు సంచరిస్తోంది?

NTCA, WII నివేదికల ప్రకారం నల్లమల-అమ్రాబాద్-శ్రీశైలం అటవీ కారిడార్లు లీనియర్ ప్రాజెక్టులు, మైనింగ్ కార్యకలాపాలు, ఆవాస వ్యాప్తి వల్ల ఛిన్నాభిన్నమవుతున్నాయి. సహజ సంచార మార్గాలు మూసుకుపోవడంతో పులులు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు వెతుకుతూ జనావాసాల్లోకి వస్తున్నాయి.

తెలంగాణ-ఏపీ అటవీశాఖల మధ్య సమన్వయం ఎలా ఉంది?

రెండు రాష్ట్రాల అటవీశాఖలు విడివిడిగా పనిచేస్తున్నాయని పర్యావరణ హక్కుల సంస్థలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. జాయింట్ పెట్రోలింగ్, ఉమ్మడి మానిటరింగ్, డేటా షేరింగ్ క్రమబద్ధంగా లేవని సమాచారం. ఇరు రాష్ట్రాల అధికారిక స్పందన ఈ కథనం ప్రచురణ సమయానికి అందలేదు.

సరిహద్దు గ్రామాల ప్రజలకు పులి దాడికి పరిహారం దొరుకుతోందా?

కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ 2018 మార్గదర్శకాల ప్రకారం పశువు మరణానికి రూ. 25,000-1,00,000 పరిహారం ఉంది. కానీ సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఏ రాష్ట్ర పరిధి అనే గందరగోళంలో ఫైళ్లు ఆగిపోతున్నాయని స్థానిక నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

నల్లమల ప్రాంతంలో ఎన్ని పులులు ఉన్నాయి?

NTCA 'Status of Tigers 2022' (5వ సైకిల్, జూలై 2023 విడుదల) ఆధారంగా నల్లమల-అమ్రాబాద్ ల్యాండ్‌స్కేప్‌లో 20-25 పులులు ఉన్నట్టు అంచనా. ఒక్కో మగ పులి 60-100 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో సంచరిస్తుందని WII అధ్యయనాలు పేర్కొంటున్నాయి.

అటవీ కారిడార్ల సమస్యకు పరిష్కారం ఏమిటి?

WII, NTCA నిపుణ కమిటీల సిఫార్సుల ప్రకారం — జాయింట్ టైగర్ మానిటరింగ్ ప్రోటోకాల్ ఏర్పాటు, కారిడార్లలో కొత్త ప్రాజెక్టులకు వైల్డ్‌లైఫ్ ఇంపాక్ట్ అసెస్‌మెంట్, 72 గంటల్లో రాపిడ్ కంపెన్సేషన్, కమ్యూనిటీ-బేస్డ్ కన్జర్వేషన్ మోడల్ అవసరం.