లోక్‌సభలో మహిళలకు దిగువసభ, రాష్ట్ర అసెంబ్లీల్లో రిజర్వేషన్ కల్పించే మూడు బిల్లులపై చర్చ తిరిగి ప్రారంభమైంది. ఈ బిల్లులు చట్టమైతే ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణల్లో కలిపి 90 పైగా అసెంబ్లీ స్థానాలు మహిళలకు కేటాయించాల్సి వస్తుంది — ఇప్పుడు ఆ సీట్లలో ఉన్న సీనియర్ మగ నేతల రాజకీయ భవిష్యత్తుకు ప్రత్యక్ష ముప్పు.

ఒక్క సంఖ్య చాలు ఈ కథ మొత్తాన్ని చెప్పడానికి — 33. ప్రతి మూడు సీట్లలో ఒకటి మహిళకు రిజర్వ్ అయితే, ఇప్పుడు ఆ సీట్లో కూర్చున్న మగ నేతలో కనీసం ముగ్గురిలో ఒకరు ఇంటికి వెళ్లాల్సిందే. లోక్‌సభలో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లులపై చర్చ తిరిగి మొదలైందని News On AIR నివేదించింది — కానీ ఢిల్లీలో జరుగుతున్న ఈ చర్చ తాలూకు అసలు ప్రకంపనలు హైదరాబాద్, అమరావతి, విజయవాడ కారిడార్లలో అనుభవమవుతున్నాయి.

నారీ శక్తి వందన్ అధినియమ్ 2023లో పాస్ అయిన విషయం తెలిసిందే. కానీ అది అమలుకావాలంటే డీలిమిటేషన్ (నియోజకవర్గాల పునర్విభజన) జరగాలి — ఆ డీలిమిటేషన్ 2026 జనగణన తర్వాత జరిగే అవకాశం ఉందని రాజకీయ విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఇప్పుడు లోక్‌సభలో మూడు కొత్త బిల్లులపై చర్చ జరుగుతోందంటే, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రక్రియను వేగవంతం చేసే సంకేతాలు ఇస్తోందని అర్థం. ఈ బిల్లులు చట్టమై, డీలిమిటేషన్ పూర్తయితే, ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో 175 స్థానాల్లో దాదాపు 58, తెలంగాణలో 119 స్థానాల్లో సుమారు 40 మహిళలకు కేటాయించాల్సి వస్తుంది.

ఏపీలో టీడీపీ, వైసీపీ లెక్కలు తలకిందులు

ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీలో ప్రస్తుతం 175 స్థానాల్లో మహిళా ఎమ్మెల్యేల సంఖ్య 15 లోపే. 33 శాతం రిజర్వేషన్ వస్తే 58 సీట్లు మహిళలకు కేటాయించాలి — అంటే ఇప్పుడు ఆ సీట్లలో ఉన్న 40 కి పైగా మగ సిట్టింగ్ ఎమ్మెల్యేలు తమ స్థానం కోల్పోతారు. టీడీపీలో సీనియర్ నేతలు, మంత్రులు కూడా ఈ జాబితాలో చేరే ప్రమాదం ఉందని రాజకీయ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోంది. వైసీపీ విషయానికొస్తే, జగన్మోహన్ రెడ్డి గతంలో తన ప్రభుత్వంలో మహిళలకు మంచి ప్రాతినిధ్యం ఇచ్చామని చెప్పుకున్నా, రొటేషన్ పద్ధతిలో ఏ నియోజకవర్గాలు మహిళలకు కేటాయించబడతాయో — అది వారి సీనియర్ నేతల కంచుకోటలను కదిలిస్తుందా అనేది పెద్ద ప్రశ్న.

ఇక్కడ అసలు రాజకీయ గణితం ఏమిటంటే — రొటేషన్ అంటే ప్రతి ఎన్నికల్లో కొత్త సీట్లు మహిళలకు కేటాయించబడతాయి. అంటే ఈసారి సేఫ్ అనుకున్న నేత తదుపరి ఎన్నికల్లో ఇంటికి వెళ్లాల్సి రావచ్చు. ఒక్కో ఎన్నికల చక్రంలో దాదాపు మూడో వంతు సీట్లు మారతాయి కాబట్టి, ఏ సీనియర్ నేతకూ దీర్ఘకాలం ఒకే సీటుపై హక్కు చెప్పుకునే అవకాశం తగ్గిపోతుంది.

తెలంగాణలో కాంగ్రెస్, బీఆర్ఎస్ ఆందోళన

తెలంగాణ అసెంబ్లీలో 119 స్థానాల్లో సుమారు 40 మహిళలకు రిజర్వ్ అయితే, ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్‌కు ఇది రెండువైపుల కత్తి. ఒకవైపు పార్టీ మహిళా సాధికారత గురించి మాట్లాడుతుంది — మరోవైపు సొంత సీనియర్ నేతల సీట్లు రిజర్వ్ జాబితాలో పడతే వాళ్లని ఎక్కడ సర్దుబాటు చేయాలి? రాజ్యసభ, కార్పొరేషన్ చైర్మన్ పదవులు, బోర్డుల్లో సర్దుబాటు చేయడం ఒక ఆప్షన్ అని పార్టీ వర్గాల్లో చర్చ జరుగుతోందని సమాచారం.

బీఆర్ఎస్ విషయానికొస్తే — కేసీఆర్ కుటుంబ రాజకీయాల నేపథ్యంలో మహిళా రిజర్వేషన్ వారికి ఒక అవకాశం కూడా కావచ్చు. కవిత లాంటి నేతలను ముందుకు తీసుకురావడానికి ఇది సహజ సందర్భం అవుతుందని రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. కానీ పార్టీ బలహీనపడ్డ ప్రస్తుత పరిస్థితిలో రొటేషన్ వల్ల మిగిలిన కొద్దిమంది సీనియర్ మగ నేతలు కూడా టికెట్ కోల్పోతే పార్టీ మరింత కుంచించుకుపోతుందనే భయం ఉంది.

పొలిటికల్ పల్స్

తెరవెనుక ఎవరూ బయటకు చెప్పని కథ ఏమిటంటే — ఈ బిల్లు చర్చ మొదలైనప్పటి నుంచి తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని పలు సీనియర్ ఎమ్మెల్యేలు తమ అధిష్టానాలతో ఫోన్లో మాట్లాడుతున్నారని పార్టీ వర్గాల్లో గుసగుసలు వినిపిస్తున్నాయి. "నా సీటు రిజర్వ్ జాబితాలో పడదు కదా?" అనే ఒక్క ప్రశ్నే ప్రతి కాల్ వెనుక ఉందట. కొందరు సీనియర్లు ఇప్పటి నుంచే తమ భార్యలు లేదా కుమార్తెల పేరున నామినేషన్ వేయించే ప్రణాళికలు వేస్తున్నారనే టాక్ కూడా రాజకీయ వర్గాల్లో బలంగా వినిపిస్తోంది. ఇది ధృవీకరించని అంశం కానీ, భారతీయ రాజకీయాల్లో కొత్తేమీ కాదు — గతంలో పంచాయతీ రిజర్వేషన్ వచ్చినప్పుడు 'ముఖ్యమంత్రి భర్తలు' అనే ప్రయోగమే పుట్టింది.

ఈ రాజకీయ చదరంగం వెనుక ఉన్న అసలు ఎత్తుగడను ఇండియా హెరాల్డ్ విశ్లేషిస్తే — ఈ బిల్లు అమలు వెంటనే జరగకపోయినా, దాని నీడలోనే ఇప్పటి నుంచి టికెట్ పంపిణీ రాజకీయాలు మారిపోతాయి. ఏ పార్టీ అయినా రాబోయే ఎన్నికల్లో మహిళా అభ్యర్థుల సంఖ్యను పెంచడం మొదలుపెడుతుంది — అది బిల్లు చట్టం కాకపోయినా సరే, ఆ దిశలో ప్రజల ఆకాంక్ష ఉంది అని చూపించడానికైనా. అంటే బిల్లు చట్టం కాకముందే దాని రాజకీయ ప్రభావం మొదలైపోయింది.

ప్లాన్-బి: అధిష్టానాలు ఆలోచిస్తున్న ఆప్షన్లు

మరి టికెట్ కోల్పోయే సీనియర్ నేతల్ని ఎక్కడ సర్దుబాటు చేయాలి? ఇది ప్రతి పార్టీకి తలనొప్పి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎగువసభ (లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్) ఉంది కాబట్టి టీడీపీ, వైసీపీ నేతలకు అక్కడ ఎమ్మెల్సీ స్థానాలు ఇవ్వడం ఒక మార్గం. రాజ్యసభ, నామినేటెడ్ పదవులు, కార్పొరేషన్‌లు, బోర్డులు — ఇవన్నీ ప్లాన్-బిలో భాగమే. కానీ ఈ ప్రత్యామ్నాయ పదవులు అందరికీ చాలవు — ఎందుకంటే రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కలిపి 90 పైగా సీట్లు మహిళలకు వెళ్తే, ఆ స్థాయిలో సీనియర్లను ఇతర పదవుల్లో సర్దుబాటు చేయడం అసాధ్యం. చాలామంది నేతలకు రాజకీయ సన్యాసం తప్పదు — ఇదే అన్ని పార్టీల్లోనూ నిశ్శబ్ద భయం.

తెలంగాణ విషయంలో ఎగువసభ లేదు — కాబట్టి కాంగ్రెస్ సీనియర్లకు రాజ్యసభ, బోర్డులు, కార్పొరేషన్లు తప్ప వేరే దారి లేదు. ఇది రేవంత్ రెడ్డికి మరింత క్లిష్టమైన బ్యాలెన్సింగ్ యాక్ట్. PTI నివేదికల ప్రకారం, డీలిమిటేషన్ ప్రక్రియ 2027-28 కల్లా పూర్తయ్యే అవకాశం ఉంది — అంటే 2029 ఎన్నికల్లో ఈ రిజర్వేషన్ అమలయ్యే చాన్స్ ఉంది.

ముందుచూపు: ఇప్పటి నుంచే మారిపోయే ఎన్నికల గణితం

ఈ బిల్లు తాలూకు అసలు పొలిటికల్ ఎఫెక్ట్ అమలు తర్వాత కాదు — ఇప్పటి నుంచే మొదలవుతుంది. 2029 ఎన్నికలు అయినా, దాని ముందు ఏవైనా మధ్యంతర ఉప ఎన్నికలు అయినా — ఇకపై ప్రతి పార్టీ టికెట్ పంపిణీలో మహిళా అభ్యర్థుల వాటా పెరగడం ఖాయం. టీడీపీ చంద్రబాబు నాయుడు ఇప్పటికే మహిళా సంఘాలపై దృష్ట్టి పెడుతున్నారు. వైసీపీ షర్మిల ను పార్టీ ముఖంగా తీసుకురావడం పెరగొచ్చు. కాంగ్రెస్‌లో రేవంత్ రెడ్డి తన కేబినెట్‌లో మరిన్ని మహిళా ముఖాలను తీసుకురావాల్సిన ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.

భారతదేశ పార్లమెంటరీ చరిత్రలో మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు 1996 నుంచి వివిధ రూపాల్లో ప్రవేశపెట్టబడింది — దాదాపు మూడు దశాబ్దాల పోరాటం తర్వాత ఇప్పుడు అమలు దశకు చేరువలో ఉంది. కానీ అసలు ప్రశ్న ఏమిటంటే — మహిళలకు సీట్లు ఇవ్వడం వల్ల నిజమైన సాధికారత వస్తుందా, లేక భర్తలు, తండ్రుల తరపున ప్రాక్సీ నేతలు తయారవుతారా? పంచాయతీ రిజర్వేషన్ అనుభవం చూస్తే — మొదట్లో ప్రాక్సీలే ఎక్కువ, కానీ రెండో-మూడో చక్రంలో నిజమైన మహిళా నేతలు ఎదిగారు. అదే జరగాలని ఆశించడమే ఈ బిల్లు వెనుక ఉన్న అసలు నమ్మకం.

[EMBED-SUGGESTION:tweet]

Key Takeaways

• మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లులు చట్టమైతే ఏపీలో 58, తెలంగాణలో 40 అసెంబ్లీ సీట్లు మహిళలకు కేటాయించాల్సి ఉంటుంది — రెండు రాష్ట్రాల్లో కలిపి 90+ సీనియర్ మగ నేతలు టికెట్ కోల్పోతారు
• రొటేషన్ పద్ధతి వల్ల ఏ సీనియర్ నేతకూ ఒకే సీటుపై శాశ్వత హక్కు ఉండదు — ప్రతి ఎన్నికల చక్రంలో కొత్త సీట్లు రిజర్వ్ అవుతాయి
• తెలంగాణలో ఎగువసభ లేకపోవడం కాంగ్రెస్ సీనియర్లకు ప్రత్యామ్నాయ పదవులు కనుగొనడంలో అతిపెద్ద సవాలు
• బిల్లు అమలుకు ముందే దాని రాజకీయ ప్రభావం మొదలైంది — ఇప్పటి నుంచే మహిళా టికెట్ పంపిణీ పెరగడం ఖాయం
• పంచాయతీ రిజర్వేషన్ అనుభవం ప్రకారం మొదట్లో ప్రాక్సీ నేతలు ఎక్కువయినా, కాలక్రమంలో నిజమైన మహిళా నాయకత్వం ఎదుగుతుంది

Frequently Asked Questions

మహిళా రిజర్వేషన్ బిల్లు ఎప్పటి నుంచి అమలవుతుంది?

నారీ శక్తి వందన్ అధినియమ్ 2023లో పాస్ అయినా, అమలుకు డీలిమిటేషన్ (నియోజకవర్గాల పునర్విభజన) అవసరం. 2026 జనగణన తర్వాత డీలిమిటేషన్ జరిగే అవకాశం ఉండగా, 2029 ఎన్నికల నాటికి అమలయ్యే చాన్స్ ఉందని రాజకీయ విశ్లేషకులు అంచనా వేస్తున్నారు.

తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఎన్ని సీట్లు మహిళలకు రిజర్వ్ అవుతాయి?

33 శాతం రిజర్వేషన్ ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 175 స్థానాల్లో సుమారు 58, తెలంగాణలో 119 స్థానాల్లో దాదాపు 40 — మొత్తం 90 పైగా సీట్లు మహిళలకు కేటాయించాల్సి ఉంటుంది.

సీట్లు కోల్పోయే సీనియర్ నేతలను పార్టీలు ఎలా సర్దుబాటు చేస్తాయి?

ఏపీలో లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ ఎమ్మెల్సీ స్థానాలు, రాజ్యసభ, బోర్డులు, కార్పొరేషన్ ఛైర్మన్ పదవులు ప్రత్యామ్నాయాలుగా చర్చ జరుగుతోంది. కానీ తెలంగాణలో ఎగువసభ లేకపోవడం వల్ల అక్కడ ఆప్షన్లు మరింత తక్కువ.

రొటేషన్ పద్ధతి అంటే ఏమిటి, ప్రభావం ఏమిటి?

ప్రతి ఎన్నికల చక్రంలో వేర్వేరు నియోజకవర్గాలు మహిళలకు రిజర్వ్ అవుతాయి. అంటే ఈసారి సేఫ్ అనుకున్న నేత తదుపరి ఎన్నికల్లో సీటు కోల్పోవచ్చు — ఏ నేతకూ ఒకే సీటుపై శాశ్వత హక్కు ఉండదు.