పబ్లిక్ టాయిలెట్ల నిర్వహణలో మున్సిపల్ అధికారుల దారుణ వైఫల్యాన్ని తీవ్రంగా పరిగణించిన హైకోర్టు, ఈ వ్యవహారంపై సుమోటోగా విచారణ చేపట్టింది. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా నివేదిక ప్రకారం, అవార్డుల కోసం టాయిలెట్లు నిర్మించడం తప్ప, వాటి రోజువారీ నిర్వహణను గాలికొదిలేయడం వల్లే ఈ దుస్థితి నెలకొందని న్యాయస్థానం గుర్తించింది. ఇది పౌరుల కనీస హక్కుల ఉల్లంఘనే అని స్పష్టం చేసింది.

నగరంలో ప్రధాన రహదారిపై నడుస్తున్నప్పుడు ఒక్కసారిగా ముక్కుపుటాలు అదిరిపోయే దుర్గంధం వస్తే.. దగ్గర్లో ఏదో పబ్లిక్ టాయిలెట్ ఉందని అర్థం. ఇది మన దేశంలోని ఏ నగరానికైనా, పట్టణానికైనా వర్తించే చేదు నిజం. కోట్లు ఖర్చు పెట్టి 'స్వచ్ఛ భారత్' అంటున్నా, కళ్లు చెదిరే ర్యాంకులు తెచ్చుకుంటున్నా.. వాస్తవ పరిస్థితి ఎంత దారుణంగా ఉందో చెప్పడానికి తాజాగా హైకోర్టు తీసుకున్న నిర్ణయమే నిదర్శనం. పబ్లిక్ టాయిలెట్లు, మూత్రశాలల దుస్థితిపై 'టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా' కథనాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న ఉన్నత న్యాయస్థానం.. సుమోటోగా ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాన్ని (PIL) స్వీకరించి అధికారుల పనితీరుపై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది.

ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న నిధుల లేమి కాదు, పాలకుల చిత్తశుద్ధి. ప్రతి ఏటా స్వచ్ఛ్ సర్వేక్షణ్ అవార్డుల కోసం మున్సిపల్ అధికారులు రాత్రికి రాత్రే కొత్త టాయిలెట్లకు రంగులు వేసి, ఫోటోలు తీసి కేంద్రానికి పంపిస్తారు. కానీ అవార్డు వచ్చిన మరుసటి రోజు నుంచి వాటి వైపు కన్నెత్తి కూడా చూడరు. నీళ్ల కనెక్షన్ ఉండదు, తలుపులు విరిగిపోయి ఉంటాయి, కనీసం ఫ్లష్ పనిచేయదు. లక్షలు వెచ్చించి నిర్మించిన ఈ కట్టడాలు కేవలం కాంట్రాక్టర్ల జేబులు నింపడానికే తప్ప, సామాన్యుడి కనీస అవసరాన్ని తీర్చడం లేదని కోర్టు తాజా విచారణ స్పష్టం చేస్తోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం పంపే స్వచ్ఛ భారత్ నిధులను దారి మళ్లించడం లేదా తప్పుడు బిల్లులతో స్వాహా చేయడం స్థానిక సంస్థల్లో ఒక కుటీర పరిశ్రమలా మారిపోయిందనే విమర్శలు బలంగా వినిపిస్తున్నాయి.

ప్రభుత్వాలు తమ కనీస బాధ్యతను విస్మరించినప్పుడు న్యాయస్థానాలు రంగంలోకి దిగడం పరిపాటిగా మారింది. ఇటీవల ప్రభుత్వ విధానాలపై కోర్టులు జోక్యం చేసుకుంటున్న తీరు చూస్తుంటే, పాలకుల వైఫల్యం ఏ స్థాయిలో ఉందో అర్థమవుతుంది. (ఉదాహరణకు, తమిళనాడు సుప్రీంకోర్టు తలుపు తట్టింది — ఆవు వధ నిషేధంపై మద్రాస్ HC తీర్పు దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆహార హక్కులను మార్చేస్తుందా? అనే వ్యవహారంలోనూ న్యాయస్థానాల పాత్రను మనం చూశాం). ఇప్పుడు పౌరుల ప్రాథమిక హక్కు అయిన పరిశుభ్రత విషయంలోనూ హైకోర్టు జోక్యం చేసుకోవాల్సి రావడం పౌర సమాజం సిగ్గుపడాల్సిన విషయం.

పైకి కనిపిస్తున్న ఈ స్వచ్ఛత నాటకం వెనుక ఉన్న అసలు కాంట్రాక్టర్-అధికారుల బంధాన్ని నిక్కచ్చిగా విశ్లేషిస్తోంది ఇండియా హెరాల్డ్. టాయిలెట్ల నిర్మాణంలో వచ్చే భారీ కమీషన్లు, ఫోటో ఆర్భాటాలు.. రోజువారీ నిర్వహణలో ఉండవు. ఒక స్వీపర్‌ను పెట్టి, నీటి వసతి కల్పించి, దాన్ని మెయింటైన్ చేయడం మున్సిపల్ అధికారులకు ఏమాత్రం 'గ్లామరస్' పని కాదు, అందులో జేబులు నిండే అవకాశమూ తక్కువ. అందుకే నిర్మాణానికి కోట్లు కుమ్మరించే యంత్రాంగం, నిర్వహణకు వచ్చేసరికి బడ్జెట్ లేదని చేతులెత్తేస్తోంది.

ఈ అధికారిక నిర్లక్ష్యం వల్ల అత్యంత దారుణంగా నష్టపోతున్నది మహిళలే. బహిరంగ ప్రదేశాల్లో సురక్షితమైన, పరిశుభ్రమైన టాయిలెట్లు లేకపోవడం వల్ల ఉద్యోగినులు, విద్యార్థినులు, చిరువ్యాపారులు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. బయటకు వెళ్లినప్పుడు టాయిలెట్ వాడుకోవాల్సి వస్తుందనే భయంతో నీళ్లు తాగడం కూడా మానేస్తున్నారు. దీనివల్ల కిడ్నీ, యూరినరీ ఇన్ఫెక్షన్ల బారిన పడుతున్నారు. స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ లక్ష్యం కేవలం కాగితాలపై అంకెలు చూపించడం కాదు, సామాన్యుడికి ఆరోగ్యకరమైన జీవన వాతావరణం కల్పించడం అన్న కనీస స్పృహ అధికారుల్లో కరువైంది.

హైకోర్టు సుమోటో విచారణతో మున్సిపల్ యంత్రాంగంలో కలకలం రేగింది. రాత్రికి రాత్రే బ్లీచింగ్ పౌడర్ చల్లి, తాత్కాలిక మరమ్మతులు చేసి కోర్టుకు తప్పుడు నివేదికలు ఇచ్చే ప్రయత్నాలు మొదలయ్యే అవకాశం ఉంది. అయితే న్యాయస్థానం ఈసారి కేవలం నోటీసులకే పరిమితం కాకుండా, ప్రతి మున్సిపల్ వార్డులో నిర్వహణకు బాధ్యులైన అధికారుల జవాబుదారీతనాన్ని కచ్చితంగా ఫిక్స్ చేస్తేనే ఈ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం దొరుకుతుంది. లేకపోతే ప్రజల పన్నుల రూపంలో వసూలు చేసిన కోట్ల రూపాయల స్వచ్ఛ నిధులు మురుగు కాలువ పాలు కావడం ఖాయం.

Key Takeaways

• పబ్లిక్ టాయిలెట్ల అధ్వాన్న స్థితిపై హైకోర్టు స్వయంగా జోక్యం చేసుకుని సుమోటోగా కేసు నమోదు చేసింది.
• కేవలం అవార్డులు, ఫోటోల కోసమే టాయిలెట్లు నిర్మిస్తూ, నిర్వహణకు నిధులు కేటాయించకపోవడంపై న్యాయస్థానం ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది.
• స్వచ్ఛ భారత్ కింద వస్తున్న కోట్ల రూపాయల నిధులు దారిమళ్లుతున్నాయనే విమర్శలకు ఈ విచారణ బలం చేకూరుస్తోంది.
• మహిళలు, సామాన్యుల కనీస అవసరాలను తీర్చడంలో మున్సిపల్ యంత్రాంగం పూర్తిగా విఫలమైందని స్పష్టమైంది.

Frequently Asked Questions

హైకోర్టు పబ్లిక్ టాయిలెట్లపై ఎందుకు సుమోటో కేసు నమోదు చేసింది?

పబ్లిక్ టాయిలెట్లు, మూత్రశాలలు కనీస నిర్వహణకు నోచుకోక, దుర్గంధభరితంగా మారి ప్రజల ఆరోగ్యానికి ముప్పుగా పరిణమించినందున న్యాయస్థానం స్వయంగా జోక్యం చేసుకుంది.

స్వచ్ఛ భారత్ నిధులు ఏమవుతున్నాయి?

టాయిలెట్ల నిర్మాణం వరకు నిధులు బాగానే ఖర్చవుతున్నా, వాటిని ప్రతిరోజూ శుభ్రం చేయడానికి, నీటి వసతి కల్పించడానికి అవసరమైన నిర్వహణ బడ్జెట్‌ను అధికారులు పక్కదారి పట్టిస్తున్నారనే విమర్శలు ఉన్నాయి.

దీని వల్ల ఎక్కువగా నష్టపోతున్నది ఎవరు?

ముఖ్యంగా మహిళలు, రోజువారీ ప్రయాణికులు, చిరువ్యాపారులు పరిశుభ్రమైన టాయిలెట్లు లేక తీవ్ర అనారోగ్య సమస్యల బారిన పడుతున్నారు.