లద్దాఖ్‌కు రాజ్యాంగంలోని 6వ షెడ్యూల్ కింద రక్షణ, రాష్ట్ర హోదా కల్పించాలనే ప్రధాన డిమాండ్‌తో పర్యావరణవేత్త సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ చేస్తున్న నిరాహారదీక్ష 15వ రోజుకు చేరుకుంది. ఆయన ఆరోగ్యం క్షీణిస్తున్నా, కేంద్రం వ్యూహాత్మక మౌనం పాటిస్తోంది. ఈ సైలెంట్ స్ట్రాటజీ వెనుక లద్దాఖ్ భౌగోళిక వనరుల పంపకం, కాశ్మీర్ భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన సున్నితమైన రాజకీయ లెక్కలు ఉన్నాయని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.

దేశ రాజధాని ఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద ఒక నిశ్శబ్ద పోరాటం ప్రాణాంతకంగా మారుతోంది. '3 ఇడియట్స్' సినిమాలో ఫున్సుఖ్ వాంగ్డూ పాత్రకు స్ఫూర్తిగా నిలిచిన రియల్ లైఫ్ హీరో, పర్యావరణవేత్త సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ చేస్తున్న నిరాహారదీక్ష 15వ రోజుకు చేరుకుంది. వన్ ఇండియా, డెక్కన్ క్రానికల్ రిపోర్ట్స్ ప్రకారం.. దీక్ష ప్రారంభమైన 11 రోజుల్లోనే ఆయన ఏకంగా 7 కిలోల బరువు తగ్గారు. ఆయన బ్లడ్ షుగర్ స్థాయి ప్రమాదకరంగా 61 mg/dL కు పడిపోయిందని వైద్యులు హెచ్చరిస్తున్నారు. అయినా సరే, కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి కనీస స్పందన కరువవడం ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా రాజకీయ వర్గాల్లో తీవ్ర చర్చకు దారితీస్తోంది.

అసలు ఈ పోరాటం దేనికోసం? 2019లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆర్టికల్ 370ని రద్దు చేసి, జమ్మూ కాశ్మీర్‌ను విడదీసినప్పుడు లద్దాఖ్‌ను అసెంబ్లీ లేని కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా (UT) ప్రకటించింది. ఆ సమయంలో లద్దాఖ్ ప్రజలకు రాజ్యాంగంలోని 6వ షెడ్యూల్ కింద ప్రత్యేక రక్షణ కల్పిస్తామని, వారి భూములు, ఉద్యోగాలు, సంస్కృతిని కాపాడుతామని హామీ ఇచ్చింది. కానీ ఐదేళ్లు గడిచినా ఆ హామీ నెరవేరలేదు. ది హిందూ రిపోర్ట్ ప్రకారం, స్థానిక హక్కుల కోసం సీజేపీ (సిటిజన్స్ ఫర్ జస్టిస్ అండ్ పీస్) ఆధ్వర్యంలో జరుగుతున్న ఈ ఆందోళనకు వాంగ్‌చుక్ దీక్షే ప్రధాన ఆయుధంగా మారింది.

పొలిటికల్ పల్స్: కేంద్రం మౌనం వెనుక అసలు వ్యూహం

ఢిల్లీ రాజకీయ వర్గాల్లో వినిపిస్తున్న ఇన్‌సైడ్ టాక్ ప్రకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఈ సైలెంట్ స్ట్రాటజీని పాటిస్తోంది. పైకి కనిపిస్తున్న ఈ నాటకం వెనుక ఉన్న అసలు కథను ఇండియా హెరాల్డ్ నిక్కచ్చిగా విశ్లేషిస్తోంది. ఒకవేళ లద్దాఖ్‌కు 6వ షెడ్యూల్ కింద అధికారాలు ఇస్తే, అక్కడి వనరులపై నిర్ణయాధికారం స్థానిక కౌన్సిల్‌ల చేతుల్లోకి వెళుతుంది. మైనింగ్, సోలార్ ప్రాజెక్టుల కోసం లద్దాఖ్ వైపు చూస్తున్న బడా కార్పొరేట్ సంస్థలకు ఇది పెద్ద అడ్డంకిగా మారుతుంది. పర్యావరణాన్ని నాశనం చేసే ప్రాజెక్టులను అడ్డుకోవాలన్నదే వాంగ్‌చుక్ ప్రధాన లక్ష్యం.

మరోవైపు, కాశ్మీర్ భయం కూడా కేంద్రానికి పట్టుకుంది. లద్దాఖ్‌కు ఇప్పుడు రాష్ట్ర హోదా లేదా 6వ షెడ్యూల్ ఇస్తే, రేపు ఎన్నికలు జరగబోయే జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో కూడా ఇదే డిమాండ్ మరింత బలంగా వినిపిస్తుంది. ఇది బీజేపీ జాతీయ అజెండాకు ఏమాత్రం సరిపడని పరిణామం. రాజకీయంగా చూస్తే, లద్దాఖ్‌లో ఉన్నది కేవలం ఒకే ఒక ఎంపీ సీటు. కాబట్టి ఎన్నికల పరంగా బీజేపీకి అక్కడ పోయేదేమీ లేదు.

జాతీయ స్థాయికి చేరుతున్న సెగ

అయితే, వాంగ్‌చుక్‌ను అలసిపోయేలా చేసి ఉద్యమాన్ని నీరుగార్చాలన్న ప్రభుత్వ వ్యూహం బెడిసికొడుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది. తెలంగాణ టుడే రిపోర్ట్ ప్రకారం, దీక్ష 14వ రోజున ప్రముఖ సినీ నటుడు ప్రకాష్ రాజ్ జంతర్ మంతర్ చేరుకుని వాంగ్‌చుక్‌కు మద్దతు తెలపడంతో దీనికి జాతీయ స్థాయిలో మీడియా అటెన్షన్ పెరిగింది. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా కథనం ప్రకారం, తనను 'మోడ్రన్ గాంధీ' అని పిలవొద్దని, తాను కేవలం ప్రజల హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న సామాన్యుడిని మాత్రమేనని వాంగ్‌చుక్ స్పష్టం చేశారు.

రాబోయే రోజుల్లో ఈ వ్యవహారం మోదీ సర్కార్‌కు అంతర్జాతీయంగా కూడా పెద్ద తలనొప్పిగా మారే ప్రమాదం ఉంది. ఒక ప్రముఖ పర్యావరణవేత్త, గాంధేయ మార్గంలో పోరాడుతూ ప్రాణాలు కోల్పోయే పరిస్థితి వస్తే, 'కశ్మీర్ లోయలో ప్రశాంతత' అనే బీజేపీ నెరేటివ్‌కు భారీ గండి పడుతుంది. ఈ డ్యామేజ్ కంట్రోల్ కోసం కేంద్రం త్వరలోనే తెరవెనుక మంతనాలు మొదలుపెట్టే అవకాశం ఉందని ఢిల్లీ పొలిటికల్ సర్కిల్స్ అంచనా వేస్తున్నాయి.

గమనిక: ఈ నివేదిక రాజకీయ విశ్లేషణ మాత్రమే. ఇందులో పేర్కొన్న ఆరోపణలు వివిధ మూలాలపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఇండియా హెరాల్డ్ ఎడిటోరియల్ ప్రమాణాల మేరకు ఏఐ సహాయంతో ఈ కథనం రాయబడింది. దీన్ని హ్యూమన్ ఎడిటర్ పర్యవేక్షించారు.

Key Takeaways

• లద్దాఖ్‌కు 6వ షెడ్యూల్, రాష్ట్ర హోదా కల్పించాలన్నదే సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ ప్రధాన డిమాండ్.
• 15 రోజులుగా సాగుతున్న ఈ దీక్షలో ఆయన ఏకంగా 7 కిలోల బరువు తగ్గారు, బ్లడ్ షుగర్ 61కి పడిపోయింది.
• లద్దాఖ్ వనరుల నియంత్రణ, భవిష్యత్తులో జమ్మూ కాశ్మీర్ డిమాండ్లపై ప్రభావం పడుతుందనే భయంతోనే కేంద్రం మౌనం పాటిస్తోంది.
• ప్రకాష్ రాజ్ లాంటి ప్రముఖులు మద్దతు తెలపడంతో ఉద్యమానికి జాతీయ స్థాయిలో మద్దతు పెరుగుతోంది.

Frequently Asked Questions

సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ ఎందుకు నిరాహారదీక్ష చేస్తున్నారు?

ఆర్టికల్ 370 రద్దు తర్వాత లద్దాఖ్‌కు రాజ్యాంగంలోని 6వ షెడ్యూల్ కింద ప్రత్యేక రక్షణ, రాష్ట్ర హోదా కల్పిస్తామని కేంద్రం ఇచ్చిన హామీని నెరవేర్చాలని డిమాండ్ చేస్తూ ఆయన దీక్ష చేస్తున్నారు.

6వ షెడ్యూల్ అంటే ఏమిటి?

భారత రాజ్యాంగంలోని 6వ షెడ్యూల్ గిరిజన ప్రాంతాలకు స్వయంప్రతిపత్తిని ఇస్తుంది. దీని ద్వారా ఆ ప్రాంత భూములు, వనరులు, ఉద్యోగాలు స్థానికులకే దక్కేలా రక్షణ లభిస్తుంది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎందుకు స్పందించడం లేదు?

లద్దాఖ్‌కు ఈ హక్కులు ఇస్తే, అక్కడి ఖనిజ, పర్యావరణ వనరులపై కేంద్రం నేరుగా కంట్రోల్ కోల్పోతుంది. అలాగే జమ్మూ కాశ్మీర్ నుంచి కూడా ఇలాంటి డిమాండ్లే వస్తాయని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.