తెలంగాణ రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలు దేశంలోనే అత్యల్ప స్థాయికి పడిపోయాయి. కేంద్ర జల సంఘం గణాంకాల ప్రకారం నిల్వలు సజీవ సామర్థ్యంలో 15 శాతం దిగువకు చేరాయి. కాలేశ్వరం పంపింగ్ నిలిచిపోవడం, రుతుపవనాల ఆలస్యంతో.. అటు హైదరాబాద్ తాగునీరు, ఇటు రైతుల సాగునీరు రెండూ తీవ్ర ప్రమాదంలో పడ్డాయి.

కోటి జనాభా ఉన్న మహానగరానికి తాగునీరందించే సింగూరు జలాశయంలో నీళ్లు అడుగంటుతున్నాయి. శ్రీశైలం డెడ్ స్టోరేజ్ అంచున నిలిచింది. దేశంలోని 150 ప్రధాన రిజర్వాయర్లపై కేంద్ర జల సంఘం (CWC) విడుదల చేసిన వారపు బులెటిన్‌లో తెలంగాణ అట్టడుగున.. అంటే దేశంలోనే చివరి స్థానంలో నిలిచింది. ప్రాజెక్టుల్లో నీటి నిల్వలు సజీవ సామర్థ్యంలో (Live capacity) 15 శాతం దిగువకు పడిపోయాయి. అయితే ఈ పరిస్థితుల వెనుక ఉన్నది కేవలం ప్రకృతి పగతీర్చుకోవడం మాత్రమే కాదు.. పాలకుల రాజకీయ నిర్లక్ష్యం కూడా!

ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే.. మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, రాజస్థాన్ లాంటి తక్కువ వర్షపాతం ఉన్న రాష్ట్రాల్లో సైతం తెలంగాణ కంటే మెరుగైన నీటి నిల్వలు ఉన్నాయి. దీన్ని బట్టి చూస్తే ఇది కేవలం వర్షాభావం వల్ల వచ్చిన సంక్షోభం కాదని, నీటి నిర్వహణలో ప్రభుత్వాల వ్యవస్థాగత వైఫల్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తోందని అర్థం చేసుకోవచ్చు.

కాలేశ్వరం — ఆగిపోయిన లక్ష కోట్ల కల

కేసీఆర్ హయాంలో దాదాపు లక్ష కోట్ల రూపాయలతో నిర్మించిన కాలేశ్వరం ప్రాజెక్ట్.. తెలంగాణ నీటి సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపుతుందని అప్పట్లో భారీగా ప్రచారం జరిగింది. గోదావరి జలాలను ఎత్తిపోతల పద్ధతిలో రాష్ట్రమంతటా పంపిణీ చేస్తామని బీఆర్‌ఎస్ ప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చింది. కానీ వాస్తవం మాత్రం చాలా చేదుగా ఉంది. నిర్మాణ లోపాల కారణంగా ప్రాజెక్ట్‌లోని కీలక భాగాలు ఆగిపోయాయి. మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ పిల్లర్లు కుంగిపోవడం అప్పట్లో దేశవ్యాప్తంగా సంచలనమైంది. అప్పటి నుంచి పూర్తి సామర్థ్యంతో నీటి పంపింగ్ జరగడం లేదు.

కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చాక కాలేశ్వరం అవకతవకలపై జ్యుడీషియల్ కమిషన్ వేసింది. కమిషన్ విచారణ ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉంది కానీ.. ప్రాజెక్ట్ మరమ్మతులు, పునరుద్ధరణ పనులు మాత్రం ముందుకు సాగడం లేదు. అంటే లక్ష కోట్లు ఖర్చు పెట్టినా గోదావరి నీళ్లు తెలంగాణ పొలాలకు చేరడం లేదన్నమాట! రేవంత్ రెడ్డి ప్రభుత్వం కాలేశ్వరం అవినీతిని టార్గెట్ చేస్తూ రాజకీయ విమర్శలు చేయడంలోనే బిజీగా ఉందే తప్ప.. ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను తిరిగి ఎలా వినియోగంలోకి తీసుకురావాలనే దానిపై ఇప్పటివరకు ఎలాంటి స్పష్టమైన యాక్షన్ ప్లాన్ ప్రకటించలేదు.

హైదరాబాద్ తాగునీటికి ముంచుకొస్తున్న ముప్పు

హైదరాబాద్ నగరానికి ప్రధానంగా సింగూరు, హిమాయత్‌సాగర్, ఉస్మాన్‌సాగర్, కృష్ణా ఫేజ్ ద్వారా తాగునీరు అందుతుంది. CWC డేటా ప్రకారం ఈ జలాశయాలన్నింటిలో నీటి నిల్వలు ఆందోళనకర స్థాయికి పడిపోయాయి. హైదరాబాద్ జలమండలి ఇప్పటికే కొన్ని ప్రాంతాల్లో నీటి సరఫరా తగ్గించినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. జూలై మొదటి వారం వచ్చినా నైరుతి రుతుపవనాలు తెలంగాణలో ఇంకా చురుగ్గా కదలకపోవడం మరింత ఆందోళన పెంచుతోంది.

నగర జనాభా కోటిన్నరకు చేరుకుంటోంది. ఐటీ కారిడార్, ఫార్మా హబ్, పారిశ్రామిక అవసరాలు రోజురోజుకూ పెరుగుతున్నాయి. కానీ, అందుకు తగ్గట్లుగా నీటి వనరుల సామర్థ్యం మాత్రం పెరగలేదు. 2016 తర్వాత నగరానికి కొత్త తాగునీటి ప్రాజెక్టు ఏదీ పూర్తి కాలేదన్నది జీర్ణించుకోలేని నిజం.

అసలు బాధితులు రైతులే..

ఈ నీటి కష్టాలతో నగరవాసుల కంటే తీవ్రంగా నష్టపోతున్నది గ్రామీణ రైతులే. ఖరీఫ్ సీజన్ మొదలైనా కాలువల్లో చుక్క నీరు లేదు. నల్లగొండ, మహబూబ్‌నగర్, ఆదిలాబాద్ జిల్లాల్లో వరి నాట్లు భారీగా ఆలస్యమవుతున్నట్లు వ్యవసాయ శాఖ నివేదికలు చెబుతున్నాయి. కాలువల్లో సాగునీరు లేక బోర్ల మీద ఆధారపడటం, భూగర్భ జలాలు అడుగంటడంతో ఆ బోర్లు కూడా ఎండిపోవడం.. రైతుల పాలిట శాపంగా మారింది.

గత ఏడాది కూడా అచ్చం ఇలాగే జరిగింది. రైతు రుణమాఫీ హామీ రాజకీయంగా పెద్ద ఎత్తున హెడ్‌లైన్స్ క్రియేట్ చేసింది. కానీ, రైతులకు కనీస సాగునీరు అందించడంలో మాత్రం బీఆర్‌ఎస్, కాంగ్రెస్.. రెండు ప్రభుత్వాల వైఫల్యం కొట్టొచ్చినట్లు కనిపిస్తోంది.

పొలిటికల్ పల్స్

రాజకీయ వర్గాల్లో వినిపిస్తున్న గుసగుసల ప్రకారం.. కాలేశ్వరం వైఫల్యంలో కేసీఆర్‌ను దోషిగా చూపించడం ద్వారా కాంగ్రెస్‌కు భారీ పొలిటికల్ మైలేజ్ దక్కుతుంది. అందుకే కావాలనే ప్రాజెక్ట్ మరమ్మతులను ఆలస్యం చేస్తోందా? అనే అనుమానాలు విపక్షాల్లో బలంగా వినిపిస్తున్నాయి. "రేవంత్ ప్రభుత్వం కక్ష సాధింపు రాజకీయాలతో ప్రాజెక్టులను బలి తీసుకుంటోంది" అని బీఆర్‌ఎస్ నేతలు తీవ్ర స్థాయిలో మండిపడుతున్నారు. మరోవైపు, "కేసీఆర్ కట్టిన అవినీతి ప్రాజెక్ట్‌ను యథాతథంగా నడపడం అంటే ప్రజాధనాన్ని నీళ్లపాలు చేయడమే" అని కాంగ్రెస్ శ్రేణులు సమర్థించుకుంటున్నాయి. (ఇవి కేవలం రాజకీయ వర్గాల్లో జరుగుతున్న చర్చలు మాత్రమే. నిర్ధారిత వాస్తవాలు కావు).

కానీ ఈ రాజకీయ చదరంగంలో బలైపోతున్నది మాత్రం రైతులు, సామాన్యులే. ప్రాజెక్ట్ పనిచేస్తుందా లేదా? అనే ప్రశ్నకు పొలిటికల్ ఆన్సర్ దొరుకుతోంది కానీ, టెక్నికల్ లేదా ఇంజనీరింగ్ సమాధానం మాత్రం రావడం లేదు. ఇదే అసలైన విషాదం అని ఇండియా హెరాల్డ్ విశ్లేషణ స్పష్టం చేస్తోంది.

రాబోయే వారాల్లో ఏం జరగబోతోంది?

జూలై రెండో వారం నాటికి కూడా నైరుతి రుతుపవనాలు తెలంగాణలో చురుగ్గా కదలకపోతే పరిస్థితి మరింత దిగజారే ప్రమాదం ఉంది. హైదరాబాద్‌లో వాటర్ రేషనింగ్ విధించాల్సిన పరిస్థితులు తలెత్తవచ్చు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఖరీఫ్ సాగు భారీగా దెబ్బతింటుంది. అప్పుడు అత్యవసర చర్యగా కృష్ణా జలాల కేటాయింపు విషయంలో ఏపీతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చర్చలు ప్రారంభించాల్సి వస్తుంది. ఆ చర్చలు రేవంత్ రెడ్డి ప్రభుత్వానికి మరో రాజకీయ సవాలుగా మారే అవకాశం లేకపోలేదు.

కాలేశ్వరం మరమ్మతులపై తక్షణమే ఒక కఠిన నిర్ణయం తీసుకోకపోతే.. వచ్చే ఎన్నికల్లో 'నీరు' అతిపెద్ద ఎలక్షన్ ఇష్యూగా మారే ఛాన్స్ ఉంది. "మా ప్రాజెక్ట్‌ను కాంగ్రెస్ వాళ్లే నాశనం చేశారు" అని బీఆర్‌ఎస్ ప్రచారం చేస్తుంది.. "బీఆర్‌ఎస్ కట్టిన అవినీతి ప్రాజెక్ట్‌ను మేం బాగు చేస్తున్నాం" అని కాంగ్రెస్ చెప్పుకుంటుంది. కానీ కాలువల్లో నీళ్లు పారకుండా ఈ ఇద్దరిలో ఏ వాదన గెలిచినా రైతుకు మాత్రం ఒరిగేదేమీ ఉండదు.

చివరికి మిగిలే ప్రశ్న ఒక్కటే! లక్ష కోట్ల ప్రాజెక్ట్‌ను ఎలాగైనా పనిచేయించడం ముఖ్యమా? లేక దాని మీద రాజకీయం చేయడం ముఖ్యమా? దీనికి సమాధానం ఇవ్వాల్సింది రేవంత్ రెడ్డి, కేసీఆర్ కాదు.. ఎండిపోయిన బోరు బావి పక్కన దిక్కుతోచని స్థితిలో నిలబడిన ఆ పల్లెటూరి రైతుకు!

గమనిక: ఈ కథనంలో పేర్కొన్న ఆరోపణలు సంబంధిత వర్గాల నుంచి సేకరించినవి మాత్రమే. సబ్ జ్యుడిస్ అంశాలపై కోర్టు తీర్పు వచ్చే వరకు ఎలాంటి ముందస్తు నిర్ధారణలకు రాకూడదు.

ఇండియా హెరాల్డ్ ఎడిటోరియల్ ప్రమాణాలకు లోబడి, ఏఐ (AI) సహాయంతో ఈ ఆర్టికల్ రాయబడింది. దీన్ని ప్రచురించే ముందు హ్యూమన్ ఎడిటర్ పర్యవేక్షించారు.

Key Takeaways

• తెలంగాణ రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలు దేశంలోనే అట్టడుగుకు చేరాయి.. సజీవ సామర్థ్యంలో 15 శాతం కంటే తక్కువకు పడిపోయాయి.
• లక్ష కోట్ల కాలేశ్వరం ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణ లోపాలతో నిలిచిపోయింది. మరమ్మతులపై రెండు ప్రధాన పార్టీలు రాజకీయం చేస్తున్నాయే తప్ప యాక్షన్ ప్లాన్ లేదు.
• హైదరాబాద్ తాగునీటి జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు ఆందోళనకర స్థాయిలో ఉన్నాయి.. నగరంలో వాటర్ రేషనింగ్ విధించే అవకాశం ఉంది.
• ఖరీఫ్ సాగు ఆలస్యమైంది. నల్లగొండ, మహబూబ్‌నగర్, ఆదిలాబాద్ జిల్లాల్లో కనీస సాగునీరు లేక రైతులు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు.
• జూలై రెండో వారం నాటికి రుతుపవనాలు చురుగ్గా కదలకపోతే జల సంక్షోభం మరింత తీవ్రమయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

Frequently Asked Questions

తెలంగాణలో నీటి నిల్వలు ఎంత తక్కువకు పడిపోయాయి?

కేంద్ర జల సంఘం (CWC) బులెటిన్ ప్రకారం.. తెలంగాణ రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలు డెడ్ స్టోరేజ్‌కి చేరువలో (సజీవ సామర్థ్యంలో 15 శాతం కంటే తక్కువకు) పడిపోయాయి. దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే ఇది అత్యల్పం.

కాలేశ్వరం ప్రాజెక్ట్ ఎందుకు పనిచేయడం లేదు?

మేడిగడ్డ బ్యారేజ్ పిల్లర్లు కుంగిపోవడంతో పూర్తి సామర్థ్యంతో పంపింగ్ నిలిచిపోయింది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం దీనిపై జ్యుడీషియల్ కమిషన్ వేసినప్పటికీ.. మరమ్మతులు, పునరుద్ధరణ పనులు ఇంకా పూర్తి కాలేదు.

హైదరాబాద్ తాగునీటి పరిస్థితి ఎలా ఉంది?

సింగూరు, హిమాయత్‌సాగర్, ఉస్మాన్‌సాగర్ జలాశయాల్లో నీటి నిల్వలు ఆందోళనకర స్థాయికి పడిపోయాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఇప్పటికే నీటి సరఫరా తగ్గించినట్లు వార్తలు వస్తున్నాయి. రుతుపవనాలు మరింత ఆలస్యమైతే నగరంలో వాటర్ రేషనింగ్ విధించే పరిస్థితి రావచ్చు.

తెలంగాణ రైతులపై ఈ జల సంక్షోభం ప్రభావం ఏమిటి?

ఖరీఫ్ సీజన్ మొదలైనా కాలువల్లో నీరు లేకపోవడంతో వరి నాట్లు ఆలస్యమవుతున్నాయి. భూగర్భ జలాలు పడిపోయి బోర్లు కూడా ఎండిపోతున్నాయి. ముఖ్యంగా నల్లగొండ, మహబూబ్‌నగర్, ఆదిలాబాద్ జిల్లాల్లో రైతుల పరిస్థితి అత్యంత దయనీయంగా ఉంది.